Piri Reis — HoldHistory

Piri Reis

Akademik📍 Gelibolu· 1465–1553

Piri Reis, Osmanlı'nın denizdeki en parlak zihinlerinden biriydi: hem kılıç kuşanmış bir kaptan hem de pergel tutan bir bilim insanı. Gelibolu'da, donanmanın kalbinde doğdu; amcası Kemal Reis'in gemilerinde Akdeniz'in her köşesini, her limanını, her tehlikeli geçidini öğrendi. Korsanlık seferlerinden ve büyük deniz savaşlarından edindiği bilgiyi, çağının Avrupa kaynaklarıyla birleştirerek 1513 dünya haritasını ve denizcilik kılavuzu Kitab-ı Bahriye'yi ortaya koydu. Haritası, Atlantik'in iki yakasını — Amerika kıyılarını — gösteren en erken Osmanlı belgesidir. Yaşamı, denizci ustalığı ile Osmanlı saray siyasetinin acımasızlığı arasında geçti; idamla son buldu ama eserleri yüzyıllarca yaşadı. Bugün dünyanın dört bir yanında onun adı, bilimle keşfin buluştuğu bir simge olarak anılır.

#1465#araştırma#gelibolu

15

Bölüm

16

Anı

12

Şehir

88

Yıl

0

Ziyaret

1465

1 bölüm

Bu yıl içindedoğum

Gelibolu: denizin kıyısında bir doğum

Muhiddin Piri, yaklaşık 1465 yılında, Osmanlı İmparatorluğu'nun denizdeki en önemli üslerinden biri olan Gelibolu'da dünyaya geldi. Doğum tarihi kesin değildir; kaynaklar 1465 ile 1470 arasında bir yıla işaret eder. Çocukluğunun geçtiği şehir, Çanakkale Boğazı'nın Marmara'ya açıldığı stratejik noktada, donanmanın kalbinin attığı bir liman kentiydi. Gelibolu, o yıllarda yalnızca bir yerleşim değil, bir deniz kültürünün merkeziydi…

Gelibolu: denizin kıyısında bir doğum — arşiv görseli (1465)

Herkese açık

1465·3 dk okuma

Bölüme git →

1481

1 bölüm

Bu yıl içinde16 yaşında

Amca Kemal Reis'in yanında

1480'lerin başında, henüz on beş yaşlarında bir genç olan Piri, amcası Kemal Reis'in gemilerine katıldı. Bu, onun gerçek anlamda denizciliğe başlangıcıydı. Kemal Reis o yıllarda henüz resmî Osmanlı donanmasının bir mensubu değil, kendi gemileriyle Akdeniz'de faaliyet gösteren bir denizciydi — dönemin diliyle bir korsan, yani devletin onayıyla düşman gemilerine saldıran bir kaptan. Piri için amcasının gemisi, yüzen bir okuldu…

arşiv · 1481

Herkese açık

1481·3 dk okuma

Bölüme git →

1487

1 bölüm

Bu yıl içinde22 yaşında

Endülüs'ün son günleri ve mülteci seferleri

1480'lerin sonu, İber Yarımadası'nda Müslüman varlığının sona erdiği sancılı bir dönemdi. Hıristiyan krallıkların ilerleyişi karşısında Endülüs daralıyor, Müslüman ve Yahudi nüfus baskı altında kalıyordu. Kemal Reis'in filosu, bu yıllarda Batı Akdeniz'de İspanya kıyılarına yönelik seferler düzenledi; Piri de bu seferlerin içindeydi. Kaynaklar, Kemal Reis'in 1487 dolaylarında Malaga'yı topa tuttuğunu ve İspanya kıyılarındaki Müslüman direnişine destek verdiğini aktarır…

arşiv · 1487

Herkese açık

1487·3 dk okuma

Bölüme git →

1499

1 bölüm

Bu yıl içinde34 yaşında

Osmanlı donanmasında: İnebahtı ve Modon

15. yüzyılın sonunda Kemal Reis, Sultan II. Bayezid'in çağrısıyla bağımsız denizcilikten resmî Osmanlı donanmasına geçti…

arşiv · 1499

Herkese açık

1499·3 dk okuma

Bölüme git →

1501

1 bölüm

Bu yıl içinde36 yaşında

Kolomb'un izinde: kaybolan bir harita

Piri Reis'in haritacılık tarihindeki en olağanüstü bağlantısı, bir esirle başlar. Anlatıya göre, Kemal Reis'in filosu 1501 dolaylarında bir İspanyol gemisi ele geçirdi ve esirler arasında, Kristof Kolomb'un Amerika seferlerinden üçüne katılmış bir denizci vardı. Bu esir, Atlantik'in ötesindeki yeni kıyılar hakkında ilk elden bilgi taşıyordu. Piri Reis, yıllar sonra 1513 haritasının üzerine düştüğü notlarda, haritasını çizerken Kolomb'a ait bir haritadan yararlandığını açıkça yazar…

arşiv · 1501

Herkese açık

1501·3 dk okuma

Bölüme git →

1511

1 bölüm

Bu yıl içinde46 yaşında

Amcasının ölümü ve karaya çekiliş

1510 veya 1511 yılında, Piri Reis'in hayatının yönünü belirleyen kişi olan amcası Kemal Reis hayatını kaybetti. Kaynaklar, Kemal Reis'in bir deniz fırtınasında gemisinin batması sonucu öldüğünü aktarır. Bu, Piri Reis için yalnızca bir aile büyüğünün değil, aynı zamanda ustasının ve hayat boyu yol arkadaşının kaybıydı. Yaklaşık otuz yıl boyunca amcasının yanında denizlerde dolaşan Piri Reis için bu ölüm, bir dönemin kapanışıydı…

arşiv · 1511

Herkese açık

1511·2 dk okuma

Bölüme git →

1513

1 bölüm

Bu yıl içinde48 yaşında

1513 Dünya Haritası: Atlantik'in iki yakası

1513 yılında Piri Reis, Gelibolu'da, kendisini tarihe taşıyacak eseri tamamladı: bir dünya haritası. Ceylan derisi üzerine çizilen bu harita, bugün yalnızca üçte birlik bir parçası elimizde kalmış olsa da, dünya kartografya tarihinin en çarpıcı belgelerinden biri kabul edilir. Bugün İstanbul'da Topkapı Sarayı'nda korunmaktadır. Haritanın elimize ulaşan parçası, Atlantik Okyanusu'nu, İspanya ve Batı Afrika kıyılarını ve karşı yakada Amerika'nın — özellikle Güney Amerika'nın ve Karayipler'in — kıyılarını gösterir…

1513 Dünya Haritası: Atlantik'in iki yakası — arşiv görseli (1513)

Herkese açık

1513·3 dk okuma

Bölüme git →

1517

1 bölüm

Bu yıl içinde52 yaşında

Mısır seferi ve Yavuz'a sunulan harita

1516-1517 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu, Sultan I. Selim — Yavuz Sultan Selim — önderliğinde Memlûk Devleti'ne karşı büyük bir sefere çıktı. Bu sefer, Suriye ve Mısır'ın Osmanlı topraklarına katılmasıyla sonuçlanacak, imparatorluğun haritasını köklü biçimde değiştirecekti…

arşiv · 1517

Herkese açık

1517·2 dk okuma

Bölüme git →

1521

1 bölüm

Bu yıl içinde56 yaşında

Kitab-ı Bahriye: denizciliğin kılavuzu

1521 yılında Piri Reis, ikinci büyük eserini tamamladı: Kitab-ı Bahriye, yani "Denizcilik Kitabı". Bu eser, bir dünya haritasının ötesinde, denizcilere yönelik kapsamlı bir kılavuzdu. Akdeniz'in kıyılarını, limanlarını, adalarını, akıntılarını, rüzgârlarını ve tehlikeli geçitlerini ayrıntılı biçimde anlatıyordu. Kitab-ı Bahriye'nin bu ilk nüshası yaklaşık 130 bölümden oluşuyordu…

Kitab-ı Bahriye: denizciliğin kılavuzu — arşiv görseli (1521)

Herkese açık

1521·3 dk okuma

Bölüme git →

1526

1 bölüm

Bu yıl içinde61 yaşında

Kanuni'ye sunulan Kitab-ı Bahriye

1520'lerin ortasında Piri Reis, Kitab-ı Bahriye'nin çok daha zengin ve gösterişli bir nüshasını hazırlamaya başladı. Bu ikinci nüsha, Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'nın teşvikiyle, Kanuni Sultan Süleyman'a sunulmak üzere özenle düzenlendi. 1526 yılında tamamlanan bu eser, ilkine göre hem daha kapsamlı hem de sanatsal açıdan çok daha süslüydü. İkinci nüsha yaklaşık 210 bölüme genişletilmişti…

Kanuni'ye sunulan Kitab-ı Bahriye — arşiv görseli (1526)

Kanuni'ye sunulan Kitab-ı Bahriye — arşiv görseli (1526)

Herkese açık

1526·3 dk okuma

Bölüme git →

1528

1 bölüm

Bu yıl içinde63 yaşında

İkinci dünya haritası

1528 yılında Piri Reis, hayatının üçüncü büyük kartografik eserini tamamladı: ikinci bir dünya haritası. 1513 tarihli ilk haritası gibi, bu harita da bugüne yalnızca bir parçası ulaşmış olarak gelmiştir. Eldeki parça, Kuzey Atlantik'i ve Kuzey Amerika'nın yeni keşfedilen bölgelerini — Grönland, Newfoundland, Labrador ve çevresindeki kıyıları — gösterir. Bu ikinci harita, Piri Reis'in keşiflerin gidişatını yakından izlediğini ortaya koyar…

İkinci dünya haritası — arşiv görseli (1528)

Herkese açık

1528·2 dk okuma

Bölüme git →

1547

1 bölüm

Bu yıl içinde82 yaşında

Hint Deniz Kaptanlığı

1547 yılında, artık seksen yaşına yaklaşan Piri Reis, Osmanlı denizcilik kariyerinin en yüksek görevlerinden birine getirildi: Hint Deniz Kaptanlığı. Bu unvan, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'ndaki Osmanlı donanmasının başkomutanlığı anlamına geliyordu. Görev merkezi, Kızıldeniz'in kuzeyindeki Süveyş limanıydı. Bu atama, Piri Reis'in ömür boyu biriktirdiği itibarın bir karşılığıydı…

arşiv · 1547

Herkese açık

1547·2 dk okuma

Bölüme git →

1548

1 bölüm

26 Şubat83 yaşında

Aden'in geri alınışı

26 Şubat 1548'de Piri Reis, Hint Deniz Kaptanı olarak ilk büyük başarısını kazandı: Aden'i Portekiz'den geri aldı. Yemen'in güneyindeki Aden, Kızıldeniz'in Hint Okyanusu'na açıldığı kapıyı tutan stratejik bir limandı. Bu liman üzerindeki hâkimiyet, hem ticaret yollarının hem de askerî harekâtların kontrolü demekti. Aden, daha önce Portekiz'in eline geçmiş ya da Portekiz koruması altına girme tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı…

Aden'in geri alınışı — arşiv görseli (1548)

Herkese açık

26 Şubat 1548·2 dk okuma

Bölüme git →

1552

1 bölüm

Ağustos87 yaşında

Maskat'ın vuruluşu ve Hürmüz kuşatması

1552 yazında Piri Reis, hayatının en iddialı seferine çıktı. Süveyş'ten yola çıkan donanması, Hint Okyanusu'nun kuzeybatı kıyısı boyunca ilerleyerek Portekiz hâkimiyetindeki hedeflere yöneldi. Ağustos 1552'de, bugünkü Umman topraklarındaki Maskat'ı kuşattı ve Portekiz korumasındaki bu şehri ele geçirip yağmaladı. Maskat zaferinin ardından Piri Reis, asıl ve en zorlu hedefe yöneldi: Hürmüz…

Maskat'ın vuruluşu ve Hürmüz kuşatması — arşiv görseli (1552)

Maskat'ın vuruluşu ve Hürmüz kuşatması — arşiv görseli (1552)

Herkese açık

Ağustos 1552·2 dk okuma

Bölüme git →

1553

2 bölüm

Bu yıl içinde88 yaşında

Basra'da bırakılan filo

Hürmüz kuşatmasını kaldıran Piri Reis, donanmasıyla Basra'ya çekildi. Basra, Osmanlı kontrolündeki güvenli bir limandı; burası, yorgun ve hasar görmüş filo için bir sığınaktı. Ancak burada alınacak bir karar, Piri Reis'in sonunu hazırlayacaktı. Piri Reis, Basra'da donanmasının büyük bölümünü bıraktı ve yalnızca iki ya da üç kadırgayla Mısır'a — Süveyş'e doğru — yola çıktı…

arşiv · 1553

Herkese açık

1553·2 dk okuma

Bölüme git →

Bu yıl içinde88 yaşında

Kahire'de bir son

1553 yılında, yaklaşık seksen sekiz yaşındaki Piri Reis, Mısır'ın başkenti Kahire'de yargılandı ve idam edildi. Bir ömür boyunca Osmanlı denizciliğine hizmet etmiş, dünya haritaları çizmiş, denizcilik kılavuzları yazmış bu büyük usta, hayatını bir cellat kılıcının altında tamamladı. İdam kararının dayandığı suçlama, Hürmüz kuşatmasını kaldırması ve donanmasını Basra'da terk etmesiydi. Sultanın emriyle tutuklanan Piri Reis, bu suçlamalar karşısında yaşının ileri olmasının da, hizmetlerinin büyüklüğünün de kendisini kurtaramayacağını gördü…

Kahire'de bir son — arşiv görseli (1553)

Herkese açık

1553·3 dk okuma

Bölüme git →

Coğrafya

Kaç şehre, kaç hayata değdin?

Hayatın haritası

Harita yükleniyor…

Misafir defteri

Ziyaretçilerden notlar

Henüz onaylı not yok. İlk notu sen bırakabilirsin.

— sergi sonu —

16 BÖLÜM · 15 YIL · 0 ZİYARET