1513 Dünya Haritası: Atlantik'in iki yakası
1513 yılında Piri Reis, Gelibolu'da, kendisini tarihe taşıyacak eseri tamamladı: bir dünya haritası. Ceylan derisi üzerine çizilen bu harita, bugün yalnızca üçte birlik bir parçası elimizde kalmış olsa da, dünya kartografya tarihinin en çarpıcı belgelerinden biri kabul edilir. Bugün İstanbul'da Topkapı Sarayı'nda korunmaktadır. Haritanın elimize ulaşan parçası, Atlantik Okyanusu'nu, İspanya ve Batı Afrika kıyılarını ve karşı yakada Amerika'nın — özellikle Güney Amerika'nın ve Karayipler'in — kıyılarını gösterir. Kolomb'un Amerika'ya ilk yolculuğundan yalnızca yirmi yıl sonra çizilmiş olması, haritayı olağanüstü kılar: yeni kıtanın kıyıları, henüz tam keşfedilmemişken bir Osmanlı denizcisi tarafından kâğıda dökülmüştü. Piri Reis, haritanın üzerine düştüğü uzun notlarda, eserini nasıl hazırladığını açıkça anlatır. Yaklaşık yirmi kaynaktan yararlandığını belirtir: bunların arasında klasik dönemden kalma Batlamyus haritaları, Arap denizcilerin çizimleri, Portekiz haritaları ve en dikkat çekicisi, Kristof Kolomb'a ait bir harita vardır. Bu kaynak çeşitliliği, çağının haritacılığında benzersizdi. Haritanın üzerindeki notlar yalnızca teknik bilgi içermez; yeni keşfedilen toprakların halkları, bitki örtüsü, hayvanları ve efsaneleri hakkında da anlatılar barındırır. Piri Reis, haritasını bir resimden çok, bir bilgi hazinesine dönüştürmüştü. Haritanın süslemeleri — gemiler, deniz canlıları, krallar, hayvan figürleri — onu hem bilimsel hem de sanatsal bir eser kılar. 1513 haritası, modern çağda da büyük ilgi gördü; özellikle kıyı çizgilerinin şaşırtıcı doğruluğu üzerine pek çok tartışma yapıldı. Bilimsel açıdan haritanın değeri, gizemli iddialarda değil, çağının bilgisini en üst düzeyde birleştirmiş olmasındadır. Piri Reis bu eserle, bir denizcinin gözlemini bir bilim insanının yöntemiyle buluşturabileceğini kanıtladı. Yüzyıllar sonra, 1929'da Topkapı Sarayı'nda yapılan bir çalışma sırasında yeniden bulunan bu harita, Piri Reis'in adını dünyaya bir kez daha duyurdu. Bugün o, Türkiye'nin denizcilik ve bilim tarihinin en gururlu simgelerinden biridir.