Orhan Veli Kanık — HoldHistory

Orhan Veli Kanık

Edebi📍 İstanbul· 1914–1950

Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914'te İstanbul'un Beykoz ilçesinde doğdu ve modern Türk şiirinin yönünü kökten değiştiren isimlerden biri oldu. Galatasaray Lisesi'nde ve Ankara Erkek Lisesi'nde okudu; lise yıllarında tanıştığı Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'la birlikte 1941'de 'Garip' kitabını ve bildirisini yayımlayarak şiirde ölçü, uyak ve mecazın zorunluluğunu reddetti. Şiirin sıradan insanın gündelik diliyle, süssüz ve içten yazılabileceğini savundu. PTT'de memur, Çanakkale'de yedek subay, Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu'nda çevirmen olarak çalıştı; La Fontaine'in masallarını dilimize çevirdi. 1949-1950 yıllarında 'Yaprak' dergisini çıkardı. 'İstanbul'u Dinliyorum', 'Anlatamıyorum', 'Kitabe-i Seng-i Mezar', 'Vazgeçemediğim' gibi şiirleriyle tanınır. 14 Kasım 1950'de İstanbul'da beyin kanamasından, yalnızca otuz altı yaşındayken öldü ve Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.

#1914#hatıra#mektup#istanbul

13

Bölüm

15

Anı

10

Şehir

36

Yıl

0

Ziyaret

1914

1 bölüm

13 Nisandoğum

Beykoz'da bir nisan günü

Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914'te İstanbul'un Boğaz kıyısındaki Beykoz ilçesinin Yalıköy semtinde dünyaya geldi. Birinci Dünya Savaşı'nın eşiğindeki Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarıydı; Boğaz'ın iki yakası hâlâ köşklerin, yalıların ve dar sokakların kuşatması altındaki sakin bir dünyaydı. Babası Mehmet Veli Bey, İzmirli tüccar Fehmi Bey'in oğluydu ve müziğe yatkın, kültürlü bir adamdı; ileride Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın şefliğini yapacak kadar müzikle iç içeydi. Annesi Fatma Nigâr Hanım ise Beykoz eşrafından bir ailenin kızıydı…

Beykoz'da bir nisan günü — arşiv görseli (1914)

Herkese açık

13 Nisan 1914·2 dk okuma

Bölüme git →

1925

1 bölüm

Bu yıl içinde11 yaşında

Galatasaray sıralarından Ankara'ya

Orhan Veli'nin çocukluğu Beykoz, Beşiktaş ve Cihangir semtleri arasında geçti. İlk öğrenimine, İstanbul'un en köklü okullarından Galatasaray Lisesi'nin ilkokul kısmında, yatılı öğrenci olarak başladı. İlk dört sınıfı bu okulda okudu; Galatasaray'ın disiplinli ve Fransız kültürüne açık ortamı, küçük Orhan'a erken yaşta Batı edebiyatının kapısını araladı. 1925'te ailenin hayatı yeni başkent Ankara'ya taşındı…

arşiv · 1925

Herkese açık

1925·2 dk okuma

Bölüme git →

1928

1 bölüm

Bu yıl içinde14 yaşında

Ankara Lisesi ve ömürlük dostluklar

İlkokulu bitiren Orhan Veli, yine yatılı öğrenci olarak Ankara Erkek Lisesi'ne kaydoldu. Bu okul, onun hayatının en belirleyici karşılaşmalarına sahne oldu; çünkü burada, ileride Türk şiirini birlikte sarsacakları iki arkadaşıyla tanıştı: Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday. Üç genç, lise sıralarında edebiyatın, şiirin ve sanatın etrafında kenetlendi. Birlikte okudular, birlikte tartıştılar, birlikte ilk şiir denemelerini yaptılar…

arşiv · 1928

Herkese açık

1928·2 dk okuma

Bölüme git →

1932

1 bölüm

Bu yıl içinde18 yaşında

İstanbul Üniversitesi'nde felsefe yılları

Orhan Veli, 1932'de Ankara Erkek Lisesi'ni bitirdi ve yükseköğrenim için yeniden İstanbul'a döndü. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin Felsefe Bölümü'ne kaydoldu. Çocukluğunun şehrine, bu kez bir genç olarak geri dönmüştü. Felsefe, onun düşünce dünyasına derinlik kattı…

arşiv · 1932

Herkese açık

1932·2 dk okuma

Bölüme git →

1936

1 bölüm

Bu yıl içinde22 yaşında

Ankara'da memur, gizliden gizliye şair

Üniversiteyi yarıda bırakan Orhan Veli, geçimini sağlamak için 1936'da yeniden Ankara'ya gitti ve PTT Genel Müdürlüğü'nde, Telgraf İşleri Reisliği'ne bağlı Milletlerarası Nizamlar Bürosu'nda memur olarak çalışmaya başladı. Resmî yazışmaların, telgraf yönetmeliklerinin ve büro hayatının gri dünyasına girmişti. Bu memuriyet, ona düzenli ama dar bir hayat sundu. Sabahları daireye gidip akşamları çıkan, maaşıyla geçinmeye çalışan sıradan bir devlet memuruydu…

arşiv · 1936

Herkese açık

1936·2 dk okuma

Bölüme git →

1937

1 bölüm

Bu yıl içinde23 yaşında

Yeni bir şiirin habercisi: Varlık'ta ilk dizeler

1930'ların ikinci yarısında Orhan Veli ve arkadaşlarının 'Varlık' dergisinde yayımladıkları şiirler, dikkatli okurların gözünden kaçmadı. Bu dizelerde tuhaf bir şey vardı: şiir, ilk kez bu kadar açık, bu kadar yalın, bu kadar 'şairanelikten uzak' konuşuyordu. Orhan Veli, şiirden ölçüyü, uyağı, söz sanatlarını ve büyük, gösterişli sözcükleri tek tek çıkarmaya başladı. Geriye kalan şey, gündelik konuşma diliydi; sokaktaki insanın sözcükleri, mizah, tevazu ve içtenlikti…

arşiv · 1937

Herkese açık

1937·2 dk okuma

Bölüme git →

1941

1 bölüm

Mayıs27 yaşında

Garip: şiirde bir devrim

Mayıs 1941'de, Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın şiirlerini bir araya getiren ince bir kitap yayımlandı: 'Garip'. Kapakta üç şairin adı vardı; ama kitabın önsözünü, yani akımın bildirisini Orhan Veli kaleme almıştı. Bu küçük kitap, Türk şiir tarihinin en büyük kırılma noktalarından biri oldu. 'Garip'in önsözü, açık bir meydan okumaydı…

arşiv · 1941

Herkese açık

Mayıs 1941·3 dk okuma

Bölüme git →

1942

1 bölüm

Bu yıl içinde28 yaşında

Çanakkale'de askerlik yılları

1942'de Orhan Veli, PTT'deki memuriyetinden ayrıldı ve askerlik görevini yerine getirmek üzere silah altına alındı. İkinci Dünya Savaşı bütün dünyayı kasıp kavuruyordu; Türkiye savaşa girmese de seferberlik havası içindeydi ve askerlik süreleri uzundu. Orhan Veli, askerliğinin önemli bir bölümünü Çanakkale'de, Gelibolu Yarımadası'ndaki Kavakköy'de yaptı. Yedek subay olarak görev yaptı ve askerliği yaklaşık 1945'e kadar, uzun bir süre devam etti…

arşiv · 1942

Herkese açık

1942·2 dk okuma

Bölüme git →

1945

1 bölüm

Bu yıl içinde31 yaşında

Tercüme Bürosu ve La Fontaine'in masalları

Askerlik görevini 1945'te tamamlayan Orhan Veli, İstanbul'a döndü ve Millî Eğitim Bakanlığı'nın Tercüme Bürosu'nda çevirmen olarak çalışmaya başladı. Bu büro, genç Cumhuriyet'in büyük bir kültür hamlesinin merkeziydi: dünya klasiklerini Türkçeye kazandırmak. Orhan Veli, Tercüme Bürosu'nda Fransız edebiyatından çeviriler yaptı. En sevilen ve en kalıcı çevirisi, ünlü Fransız fabl ustası Jean de La Fontaine'in masallarıydı…

arşiv · 1945

Herkese açık

1945·2 dk okuma

Bölüme git →

1946

1 bölüm

Bu yıl içinde32 yaşında

Destan Gibi ve şiirde yeni arayışlar

1946'da Orhan Veli, 'Destan Gibi' adlı şiir kitabını yayımladı. Bu kitap, şairin Garip akımının ilk yıllarındaki katı çıplaklıktan ve sert mizahtan biraz uzaklaşıp yeni olanaklar denediğini gösteriyordu. 'Destan Gibi'de Orhan Veli, halk şiirinin sesini, anlatı geleneğinin ritmini, masalsı ve destansı bir söyleyişi şiirine taşıdı. Garip'in ilk döneminde reddedilen pek çok şey — belli bir iç müzik, anlatının akışı — bu kez yeni ve daha esnek bir biçimde geri geliyordu…

arşiv · 1946

Herkese açık

1946·2 dk okuma

Bölüme git →

1947

1 bölüm

Bu yıl içinde33 yaşında

İstanbul'u Dinliyorum: bir şehre yazılan aşk

Orhan Veli'nin şiir dünyasının zirvelerinden biri, İstanbul'a yazdığı dizelerdir. 1940'ların ikinci yarısında kaleme aldığı 'İstanbul'u Dinliyorum', Türkçenin en çok okunan, en çok ezberlenen şiirlerinden biri oldu. 'İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı' dizesiyle başlayan şiir, şehri görsel değil işitsel bir deneyim olarak kurar. Şair gözlerini kapatır ve İstanbul'u sesleriyle dinler: serin serin esen bir rüzgâr, uzaklarda çınlayan martı sesleri, çarşının uğultusu, bir kuş çırpınışı, bir yaprağın suya düşüşü…

İstanbul'u Dinliyorum: bir şehre yazılan aşk — arşiv görseli (1947)

Herkese açık

1947·2 dk okuma

Bölüme git →

1949

2 bölüm

1 Ocak35 yaşında

Yaprak: paltosunu satan adamın dergisi

1 Ocak 1949'da Orhan Veli, sahibi ve yazı işleri müdürü olduğu bir edebiyat ve sanat dergisi çıkardı: 'Yaprak'. On beş günde bir yayımlanan, ince ama iddialı bir dergiydi bu. Orhan Veli'nin yanında Oktay Rifat, Melih Cevdet, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Sabahattin Eyüboğlu, Abidin Dino, Necati Cumalı gibi dönemin parlak isimleri vardı. 'Yaprak', dönemin en saygın, en nitelikli edebiyat dergilerinden biri oldu…

arşiv · 1949

Herkese açık

1 Ocak 1949·2 dk okuma

Bölüme git →

Bu yıl içinde35 yaşında

Karşı: olgunluk döneminin şiirleri

1949'da Orhan Veli, 'Karşı' adlı şiir kitabını yayımladı. Bu, onun sağlığında çıkan son şiir kitaplarından biriydi ve şairin olgunluk dönemini temsil ediyordu. 'Vazgeçemediğim', 'Destan Gibi', 'Yenisi' ve 'Karşı' birlikte, Garip akımının ilk çıkışının çok ötesine geçmiş bir şiir dünyasını ortaya koyuyordu. Bu dönemin Orhan Veli'si, artık yalnızca eski şiire karşı savaşan bir yenilikçi değildi…

arşiv · 1949

Herkese açık

1949·2 dk okuma

Bölüme git →

1950

2 bölüm

10 Kasım36 yaşında

Ankara'da bir çukur

Kasım 1950'nin başında Orhan Veli, bir süreliğine Ankara'ya gitti. Çocukluğunun ve memuriyet yıllarının şehriydi burası; dostları, anıları, eski sokakları oradaydı. 10 Kasım 1950'de, Ankara sokaklarında yürürken, belediyenin yol çalışması için açtığı ve gereği gibi işaretlenmemiş bir çukura düştü. Düşme anında ciddi bir yaralanma belirtisi göstermedi; ayağa kalktı, hayatına devam etti…

arşiv · 1950

Herkese açık

10 Kasım 1950·2 dk okuma

Bölüme git →

14 Kasım36 yaşında

14 Kasım: erken bir veda

Orhan Veli, Ankara'daki düşüşten sonra İstanbul'a döndü. 14 Kasım 1950 günü, bir öğle yemeği sırasında aniden fenalaştı; bilinci bulandı, durumu hızla ağırlaştı. Aceleyle hastaneye kaldırıldı. Hastanede trajik bir yanlış teşhis yaşandı: şairin durumu önce alkol zehirlenmesi sanıldı ve buna göre müdahale edildi…

14 Kasım: erken bir veda — arşiv görseli (1950)

14 Kasım: erken bir veda — arşiv görseli (1950)

Herkese açık

14 Kasım 1950·2 dk okuma

Bölüme git →

Coğrafya

Kaç şehre, kaç hayata değdin?

Hayatın haritası

Harita yükleniyor…

Misafir defteri

Ziyaretçilerden notlar

Henüz onaylı not yok. İlk notu sen bırakabilirsin.

— sergi sonu —

15 BÖLÜM · 13 YIL · 0 ZİYARET