Müslüm Gürses

Müslüm Gürses, 7 Mayıs 1953'te Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesine bağlı Fıstıközü köyünde, bir kerpiç evde dünyaya geldi. Doğduğunda adı Müslüm Akbaş'tı; ileride sahne adı olacak 'Gürses' soyadını sonradan, 'gür ses' anlamına gelecek şekilde kendisi seçecekti. Ailesi Halfeti yöresinin Türkmen köylerinden birine mensuptu. Babası Mehmet bir çiftçiydi, annesi Emine ise ev kadınıydı…

Akbaş ailesi, Müslüm üç yaşındayken Çukurova'nın merkezi Adana'ya yerleşti. Şehrin kenar mahallelerinden birinde, dönemin pek çok göçmen ailesi gibi yokluk içinde bir hayat kurmaya çalıştılar. Adana, 1950'li ve 60'lı yıllarda pamuğun başkentiydi. Mevsimlik işçilik, tarla amelelik ve gündelik geçim derdi, kente göç eden ailelerin ortak kaderiydi…

Müslüm Gürses'in müzikle profesyonel yolculuğu 1965'te, henüz on iki yaşlarındayken Adana'da başladı. Bir halkevine devam ediyor, çay bahçelerinde türkü söylüyordu. Sesi, kısa sürede çevresindekilerin dikkatini çekti. O yıllarda Adana'nın aile çay bahçeleri, mahallelinin akşamüstü buluştuğu, amatör seslerin kendini gösterdiği canlı sahnelerdi…

1968'de Müslüm Gürses, ilk 45'liğini yayımladı: bir yüzünde 'Emmioğlu', diğer yüzünde 'Ovada Taşa Basma' bulunan bu plak, onun resmî diskografisinin başlangıcı oldu. O dönem Türkiye'de 45'lik plaklar, müziğin halka ulaşmasının başlıca yoluydu. Bir gencin plak çıkarması, hele Adana gibi taşra kabul edilen bir şehirden çıkıp İstanbul'un plak piyasasına adım atması kolay değildi. Müslüm bu adımı genç yaşta attı. İlk plak büyük bir patlama yaratmasa da, Müslüm Gürses adının plak raflarına yazılmasını sağladı…

1969'da Müslüm Gürses'in kariyerini bambaşka bir yere taşıyacak plak yayımlandı: 'Sevda Yüklü Kervanlar / Vurma Güzel Vurma'. İstanbul merkezli Palandöken Plak tarafından çıkarılan bu 45'lik, 300 bin satış rakamına ulaşarak dönemine göre büyük bir rekora imza attı. 'Sevda Yüklü Kervanlar', Müslüm Gürses denince akla ilk gelen şarkılardan biri olarak yıllara meydan okudu. Gurbeti, hasreti ve sevdayı bir kervan imgesinde toplayan sözleri, Müslüm'ün o derinden gelen yorumuyla birleşince akıllarda kalıcı bir iz bıraktı. Bu plakla birlikte Müslüm Gürses artık sadece Çukurova'nın değil, bütün Türkiye'nin tanıdığı bir sanatçıydı…

1978'de Müslüm Gürses, Tarsus ile Adana arasında ağır bir trafik kazası geçirdi. Kazanın şiddeti o kadar büyüktü ki olay yerinde öldüğü sanıldı. Anlatılanlara göre Gürses, hayatını kaybettiği düşünülerek Adana'da bir morga kaldırıldı. Ancak görevli, sanatçının bacaklarının kıpırdadığını fark etti ve onun yaşadığını anladı…

1970'lerin sonundan itibaren Müslüm Gürses, dönemin pek çok arabesk sanatçısı gibi sinemaya da adım attı. Kariyeri boyunca otuzdan fazla Yeşilçam filminde rol aldı ve bu filmlerin çoğunda kendi şarkılarını seslendirdi. O yıllarda Yeşilçam'da bir 'arabesk sineması' modası vardı. Filmlerin senaryoları, çoğu zaman sanatçının kendi hayatından, halkın tanıdığı gerçek hayat hikâyelerinden esinlenerek kurgulanırdı: yoksulluk, ayrılık, haksızlık ve büyük aşklar…

1980'lerde arabesk ve fantezi müziğinin yükselişiyle birlikte gazinolar, Türkiye'nin en canlı eğlence mekânlarıydı. Müslüm Gürses de bu sahnelerin başköşesindeydi. Ferdi Tayfur, Gülden Karaböcek, İbrahim Tatlıses gibi isimlerle birlikte Müslüm Gürses, gazino kültürünün en aranan sanatçılarından biri oldu. Büyük şehirlerin gazinolarında, sahnesi günler öncesinden dolan programlar verdi. Gazino sahnesi, Müslüm Gürses'in dinleyiciyle yüz yüze, en çıplak hâliyle buluştuğu yerdi…

Müslüm Gürses, 1980'deki bir konser turnesinde, Malatya'da dönemin tanınmış sinema oyuncusu ve şarkıcısı Muhterem Nur ile tanıştı. Muhterem Nur, kendisinden yıllarca büyük, Yeşilçam'ın deneyimli bir ismiydi. Anlatılanlara göre ilk karşılaşmaları bir tartışmayla başladı; ancak bu gerginlik zamanla derin bir sevdaya dönüştü. İki sanatçının yolları, farklı kuşaklardan ve farklı dünyalardan gelmelerine rağmen kesişti. 1986'da Müslüm Gürses ile Muhterem Nur evlendiler…

Müslüm Gürses konserleri, Türkiye müzik tarihinin en sıra dışı toplumsal olaylarından birine sahne oldu. Sanatçının yoğun duygulu yorumları sırasında, kimi hayranlar coşkunun ve kederin doruğunda kendilerini jiletle yaralıyordu. Bu 'jiletleme' davranışı, bir gösteri ya da reklam değildi; dinleyicilerin Müslüm Baba'nın şarkılarıyla kurduğu olağanüstü yoğun duygusal bağın uç bir ifadesiydi. Acıyı bedende somutlaştırma biçiminde beliren bu olgu, hem şaşkınlık hem endişe yarattı. 1990'ların sonlarına doğru bu fenomen, sosyologların ve üniversite araştırmacılarının ilgisini çekti…

1990'lara gelindiğinde Müslüm Gürses, dinleyicileri için artık sıradan bir sanatçı değildi. Sevgiyle ve saygıyla ona 'Müslüm Baba' diyorlardı. Bu lakap, onun müziğinin halkla kurduğu eşsiz bağın en güzel ifadesiydi. Özellikle büyük şehirlerin kenar mahallelerinde yaşayan, düşük gelirli ve genç bir kitle, Müslüm Gürses'i kendi dünyalarının sözcüsü olarak gördü…

2000'li yıllar, Müslüm Gürses'in dinleyici kitlesinin beklenmedik biçimde genişlediği yıllar oldu. Arabeskin 'baba'sı, artık üniversiteli gençlerin, rock dinleyicilerinin ve entelektüel çevrelerin de ilgisini çekiyordu. Bu dönemde Müslüm Gürses, geleneksel gazino sahnelerinin dışına çıkarak büyük açık hava konserlerinde ve festivallerde sahne aldı. Genç bir kuşak, onu kendi müzikal dünyasına dahil etti; Müslüm Baba'nın şarkıları yeni nesil için bir keşif oldu. Gençlerin Müslüm Gürses'e yaklaşımı, eski hayran kitlesininkinden farklı ama aynı ölçüde içtendi…

18 Nisan 2006'da Müslüm Gürses, kariyerinin en cesur ve en çok konuşulan projesini yayımladı: 'Murathan Mungan'ın Seçtikleriyle Müslüm Gürses: Aşk Tesadüfleri Sever'. Albüm, hazırlanması iki yıl süren titiz bir çalışmanın ürünüydü. Projenin fikir babası, şair ve yazar Murathan Mungan'dı. Mungan, dünya müziğinden seçtiği şarkıları Müslüm Gürses'in yorumuna emanet etti…

2000'lerin sonu ve 2010'ların başında Müslüm Gürses, artık yaşayan bir efsane olarak kabul ediliyordu. Kariyeri, kırk yılı aşkın bir süreyi, yüzlerce şarkıyı ve onlarca filmi kapsıyordu. Bu dönemde Müslüm Gürses, hem klasikleşmiş şarkılarını hem de yeni nesil sanatçıların eserlerini yorumlamayı sürdürdü. Genç müzisyenlerle kurduğu bağ, düetler ve ortak projeler aracılığıyla devam etti; onun sesi, kuşaklar arasında dolaşmaya devam ediyordu. Televizyon programlarına, konserlere katıldı; her sahneye çıktığında dinleyicileri onu aynı saygı ve sevgiyle karşıladı…

Kasım 2012'de Müslüm Gürses, kalp rahatsızlığı nedeniyle bypass ameliyatı geçirdi. Ameliyatın ardından sağlık durumunun kritik olduğu açıklandı ve Türkiye, sevgili 'baba'sının başında günlerce nöbet tuttu. Sanatçının hastalık süreci, kamuoyunda büyük bir endişeyle takip edildi. Hastane önünde toplanan hayranları, dua eden kalabalıklar, gazete ve televizyon haberleri..…

3 Mart 2013 sabahı saat 10.30 sıralarında Müslüm Gürses, İstanbul'da, geçirdiği ameliyatın komplikasyonları ve kötüleşen sağlık durumu nedeniyle hayatını kaybetti. Türkiye, 'baba'sını yitirmişti. Haber duyulduğunda ülke çapında derin bir yas başladı. Farklı kuşaklardan, farklı dünyalardan milyonlarca insan, Müslüm Gürses'in ardından gözyaşı döktü…

26 Ekim 2018'de, Müslüm Gürses'in hayatını anlatan biyografik film 'Müslüm' vizyona girdi. Ketche ve Can Ulkay'ın yönettiği filmde, başroldeki Müslüm Gürses karakterini Timuçin Esen canlandırdı; eşi Muhterem Nur'u ise Zerrin Tekindor oynadı. Film, sanatçının Şanlıurfa'daki çocukluğundan İstanbul'daki şöhret yıllarına, yaşadığı trajedilerden Muhterem Nur'la kurduğu büyük aşka uzanan inişli çıkışlı hayatını perdeye taşıdı. Yapım, vizyona girer girmez büyük bir ilgi gördü ve gişe rekorları kıran filmlerden biri oldu. 'Müslüm' filmi, sanatçının hikâyesini yeni kuşaklara yeniden anlattı…